Στην εξωτερική πολιτική, η απουσία οριστικής λύσης δεν σημαίνει απαραίτητα απουσία προόδου. Τα περισσότερα ζητήματα κρίνονται σε βάθος χρόνου, μέσα από τη συσσώρευση συμφωνιών, συμμαχιών, αποτρεπτικής ισχύος και διεθνούς αξιοπιστίας.
Το ερώτημα της περιόδου 2019–2026 δεν είναι αν λύθηκαν όλα τα ζητήματα της χώρας. Δεν λύθηκαν. Το ερώτημα είναι αν η Ελλάδα βρέθηκε σε ισχυρότερη θέση σε σχέση με το 2019: με περισσότερα νομικά και διπλωματικά δεδομένα, μεγαλύτερη αμυντική διασύνδεση με συμμάχους και αυξημένο ρόλο στην Ανατολική Μεσόγειο, στα Βαλκάνια και στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Τι εξετάζει αυτή η ενότητα
Η ένταση της επικαιρότητας δεν είναι ασφαλές μέτρο αξιολόγησης. Μια εξωτερική πολιτική αποτιμάται καλύτερα με βάση τα τεκμήρια: ποιες συμφωνίες υπογράφηκαν, τι άλλαξαν στην πράξη, ποιες συμμαχίες ενισχύθηκαν, ποιες δυνατότητες δημιουργήθηκαν και ποια ζητήματα παρέμειναν ανοικτά.
Σύγκριση βασικών δεικτών
Οι παρακάτω κινήσεις δεν έχουν όλες την ίδια βαρύτητα, αλλά μαζί δείχνουν μια πιο ενεργή εξωτερική πολιτική: οριοθετήσεις θαλασσίων ζωνών, επέκταση χωρικών υδάτων στο Ιόνιο, αμυντικές συμφωνίες, ένταξη σε σημαντικά διεθνή σχήματα και ανάδειξη της Ελλάδας ως ενεργειακού και γεωπολιτικού κόμβου.
2019 → 2026
Ήταν μεμονωμένες κινήσεις ή αλληλουχία επιλογών;
Η εξωτερική πολιτική της περιόδου δεν περιορίστηκε σε μία συμφωνία. Η χρονική ακολουθία δείχνει συσσώρευση κινήσεων σε θάλασσα, άμυνα, ενέργεια και διεθνείς οργανισμούς.
Τι άλλαξαν οι συμφωνίες ΑΟΖ με Ιταλία και Αίγυπτο;
Η οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών είναι από τα πιο δύσκολα πεδία εξωτερικής πολιτικής, επειδή απαιτεί συμφωνία με άλλο κράτος και έχει μακροχρόνιες νομικές συνέπειες. Το 2020 η Ελλάδα υπέγραψε συμφωνία με την Ιταλία και λίγους μήνες αργότερα συμφωνία με την Αίγυπτο για μερική οριοθέτηση στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η σημασία δεν βρίσκεται μόνο στο ότι χαράχθηκαν γραμμές στον χάρτη. Οι συμφωνίες δημιουργούν διεθνώς αναγνωρισμένα νομικά δεδομένα, ενισχύουν την ελληνική θέση στο πλαίσιο του Δικαίου της Θάλασσας και περιορίζουν τον χώρο ασάφειας σε περιοχές με ενεργειακό και γεωπολιτικό ενδιαφέρον.
Οι δύο συμφωνίες
Τι δεν αποδεικνύει: Δεν σημαίνει ότι λύθηκαν όλες οι διαφορές στην Ανατολική Μεσόγειο ή ότι ακυρώθηκε αυτομάτως το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Δείχνει όμως ότι η Ελλάδα μετέτρεψε πάγιες θέσεις σε διεθνείς συμφωνίες.
Γιατί είχε σημασία η επέκταση των χωρικών υδάτων στο Ιόνιο;
Το 2021 η Ελλάδα επέκτεινε τα χωρικά της ύδατα στο Ιόνιο από 6 σε 12 ναυτικά μίλια. Η κίνηση αυτή ήταν σημαντική επειδή αποτελούσε άσκηση δικαιώματος που προβλέπεται από το Δίκαιο της Θάλασσας και επειδή εφαρμόστηκε σε μια περιοχή όπου η γεωπολιτική ένταση ήταν χαμηλότερη σε σχέση με το Αιγαίο.
Η επιλογή δεν μπορεί να μεταφερθεί μηχανικά σε όλες τις θαλάσσιες περιοχές. Στο Αιγαίο υπάρχουν γνωστές τουρκικές αντιδράσεις και διαφορετικό γεωγραφικό και πολιτικό περιβάλλον. Αυτό δεν μειώνει τη σημασία της επέκτασης στο Ιόνιο· εξηγεί γιατί κάθε περιοχή αξιολογείται με διαφορετικό ρίσκο και διαφορετική στρατηγική.
Η αποκλιμάκωση μετά το 2023 αποτέλεσε λύση ή διαχείριση της έντασης;
Μετά την ένταση του 2020, οι δύο χώρες επανέφεραν σταδιακά διαύλους επικοινωνίας. Η Διακήρυξη των Αθηνών της 7ης Δεκεμβρίου 2023 οργάνωσε τη σχέση γύρω από πολιτικό διάλογο, θετική ατζέντα και μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Στο 5ο Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας υπογράφηκαν 15 συμφωνίες, μνημόνια και κοινές δηλώσεις σε πρακτικούς τομείς, ενώ τέθηκε στόχος διμερούς εμπορίου 10 δισ. ευρώ.
Η διαδικασία συνεχίστηκε έως το 2026: πραγματοποιήθηκαν εννέα γύροι της θετικής ατζέντας και το 6ο Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας στην Άγκυρα επανεπιβεβαίωσε τη Διακήρυξη. Αυτό αποτελεί μετρήσιμη θεσμοποίηση του διαλόγου και μειώνει τον κίνδυνο ακούσιας κλιμάκωσης.
Τι δεν αποδεικνύει: Η Διακήρυξη δεν είναι συνθήκη οριοθέτησης και δεν έλυσε την υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ, το ζήτημα των χωρικών υδάτων, τις τουρκικές αξιώσεις ή το Κυπριακό. Η αποκλιμάκωση είναι αποτέλεσμα που μπορεί να αντιστραφεί αν αλλάξει το πολιτικό ή περιφερειακό περιβάλλον.
Ενισχύθηκαν οι στρατηγικές συμμαχίες της Ελλάδας;
Η αμυντική και διπλωματική θέση μιας χώρας δεν εξαρτάται μόνο από τα δικά της μέσα. Εξαρτάται και από το πόσο στενά συνδέεται με χώρες που έχουν ισχύ, επιρροή και κοινά συμφέροντα.
Η ελληνοαμερικανική αμυντική συνεργασία εμβαθύνθηκε με το νέο πρωτόκολλο της MDCA το 2021 και με επαναλαμβανόμενους στρατηγικούς διαλόγους. Η συμφωνία ενίσχυσε τη χρησιμοποίηση κρίσιμων τοποθεσιών όπως η Σούδα και η Αλεξανδρούπολη, η οποία απέκτησε αυξημένη σημασία για τη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.
Παράλληλα, η ελληνογαλλική συμφωνία του 2021 περιλάμβανε ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής και συνδέθηκε με την απόκτηση Rafale και φρεγατών FDI. Η αξία της δεν περιορίζεται στα μέσα που αποκτήθηκαν· βρίσκεται και στην πολιτική δέσμευση μιας μεγάλης ευρωπαϊκής δύναμης στην ασφάλεια της περιοχής.
Στρατηγικές σχέσεις
Τι δεν αποδεικνύει: Δεν σημαίνει ότι οι σύμμαχοι θα κάνουν αυτόματα ό,τι επιθυμεί η Ελλάδα σε κάθε κρίση. Δείχνει όμως βαθύτερη ενσωμάτωση της Ελλάδας σε δίκτυα ασφάλειας με χώρες υψηλής επιρροής.
Πώς συνδέονται οι εξοπλισμοί με την εξωτερική πολιτική;
Οι εξοπλισμοί ανήκουν κυρίως στην αμυντική πολιτική, αλλά έχουν άμεση επίδραση στην εξωτερική πολιτική όταν αλλάζουν την αποτρεπτική ισχύ της χώρας. Η απόκτηση Rafale, οι φρεγάτες FDI και η διαδικασία για F‑35 δεν είναι απλώς αγορές. Εντάσσονται σε μια προσπάθεια να μην απαξιωθεί η αμυντική ικανότητα της χώρας μετά από πολλά χρόνια περιορισμένων επενδύσεων.
Πώς συνδέθηκε η ενέργεια με τη διεθνή θέση της Ελλάδας;
Η ενέργεια δεν είναι μόνο οικονομική πολιτική. Όταν μια χώρα αποκτά διασυνδέσεις, αγωγούς, LNG υποδομές και υποθαλάσσια καλώδια, αυξάνει και τη γεωπολιτική της σημασία.
Η Ελλάδα επιδίωξε ρόλο ενεργειακής πύλης για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Ο IGB, το FSRU Αλεξανδρούπολης, οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις με Κύπρο και Ισραήλ μέσω του Great Sea Interconnector και το σχέδιο GREGY με την Αίγυπτο εντάσσονται σε αυτή τη λογική.
Τι δεν αποδεικνύει: Δεν σημαίνει ότι όλα τα έργα θα ολοκληρωθούν χωρίς καθυστερήσεις ή γεωπολιτικά εμπόδια. Δείχνει όμως ότι η ενέργεια έγινε εργαλείο εξωτερικής πολιτικής, όχι μόνο θέμα εσωτερικής αγοράς.
Απέκτησε η Ελλάδα μεγαλύτερη διεθνή παρουσία;
Η εκλογή της Ελλάδας ως μη μόνιμου μέλους του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για την περίοδο 2025–2026, με 182 ψήφους, είναι θεσμική ένδειξη διεθνούς αξιοπιστίας. Δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη επιτυχίας σε όλα τα μέτωπα, αλλά δίνει στη χώρα θέση σε ένα από τα σημαντικότερα όργανα διεθνούς ασφάλειας.
Παράλληλα, ο διάδρομος India–Middle East–Europe Economic Corridor, που ανακοινώθηκε στο G20 το 2023, δείχνει ότι η Ανατολική Μεσόγειος και η Νότια Ευρώπη αποκτούν νέο ενδιαφέρον σε παγκόσμιες εμπορικές και ενεργειακές διαδρομές. Ο ρόλος της Ελλάδας σε τέτοια σχήματα θα εξαρτηθεί από την υλοποίηση των υποδομών, αλλά η συμμετοχή στο πλαίσιο είναι γεωπολιτικά σημαντική.
Περιορίστηκε στην πράξη η λειτουργία του τουρκολιβυκού μνημονίου;
Το μνημόνιο Τουρκίας–Λιβύης του 2019 δεν ακυρώθηκε τυπικά από τα δύο μέρη που το υπέγραψαν. Ωστόσο, η Ελλάδα δεν περιορίστηκε σε διπλωματικές διαμαρτυρίες. Η μερική οριοθέτηση ΑΟΖ με την Αίγυπτο το 2020 δημιούργησε μεταγενέστερη διεθνή συμφωνία σε τμήμα της ίδιας γεωγραφικής περιοχής και ένα αντίρροπο νομικό δεδομένο, βασισμένο στην ύπαρξη αντικείμενων ακτών Ελλάδας–Αιγύπτου.
Ακολούθησε άσκηση δικαιωμάτων στο πεδίο. Το 2025 προχώρησε ο διαγωνισμός για τέσσερα θαλάσσια οικόπεδα νοτίως της Πελοποννήσου και της Κρήτης και τον Φεβρουάριο 2026 υπογράφηκαν οι συμβάσεις παραχώρησης στην κοινοπραξία Chevron–HELLENiQ ENERGY. Τα τέσσερα νέα οικόπεδα καλύπτουν περίπου 47.000 km² και αύξησαν τη συνολική ενεργή θαλάσσια έκταση του ελληνικού προγράμματος έρευνας από περίπου 48.000 σε 94.000 km². Μέρος της περιοχής βρίσκεται σε θαλάσσιο χώρο όπου το τουρκολιβυκό μνημόνιο προβάλλει ασύμβατες γραμμές· επομένως η παραχώρηση και η αποδοχή της από μεγάλη διεθνή εταιρεία αποτελούν πρακτική άσκηση ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Επανείσοδος της Ελλάδας στο λιβυκό πεδίο
Το 2025 η ελληνική διπλωματία κινήθηκε και προς τα δύο κέντρα εξουσίας της διαιρεμένης Λιβύης. Ο Υπουργός Εξωτερικών επισκέφθηκε τη Βεγγάζη στις 6 Ιουλίου και συναντήθηκε με τον Khalifa Haftar. Στις 15 Ιουλίου επισκέφθηκε την Τρίπολη και είχε συνομιλίες με τον Πρόεδρο του Προεδρικού Συμβουλίου, τον Πρωθυπουργό και τον Υπουργό Εξωτερικών. Τον Σεπτέμβριο ακολούθησε στην Αθήνα συνάντηση με τον Belgasem Haftar, με αντικείμενο κατασκευές, ενέργεια, επενδύσεις, μεταφορές και ελληνική επιχειρηματική αποστολή στη Βεγγάζη.
Στο μεταναστευτικό συμφωνήθηκε συνέχιση της εκπαίδευσης στελεχών της λιβυκής ακτοφυλακής στην Ελλάδα. Το Υπουργείο Εξωτερικών κατέγραψε επίσης σημαντική μείωση των ροών από το Τομπρούκ προς την Κρήτη μετά την επίσκεψη στη Βεγγάζη. Παράλληλα, η ελληνική πλευρά δήλωσε ετοιμότητα για διαπραγμάτευση οριοθέτησης ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας με τη Λιβύη βάσει του Δικαίου της Θάλασσας.
Τι δεν αποδεικνύει: Η Τουρκία εξακολουθεί να διαθέτει στρατιωτική, οικονομική και πολιτική επιρροή στη Λιβύη, ενώ η χώρα παραμένει θεσμικά διαιρεμένη. Οι ελληνικές κινήσεις αποκατέστησαν διαύλους και δημιούργησαν τετελεσμένα άσκησης δικαιωμάτων, αλλά δεν εξασφάλισαν ακόμη διμερή οριοθέτηση ούτε επίσημη ανάκληση του μνημονίου από λιβυκή κυβέρνηση.
Ποια ζητήματα παρέμειναν ανοικτά;
Μια σοβαρή αποτίμηση εξωτερικής πολιτικής δεν μπορεί να περιορίζεται στα θετικά στοιχεία. Αρκετά κρίσιμα ζητήματα παρέμειναν ανοικτά.
Η συμφωνία ΑΟΖ με την Αίγυπτο και οι παραχωρήσεις υδρογονανθράκων νοτίως της Κρήτης εμπόδισαν το μνημόνιο να λειτουργήσει ως αδιαμφισβήτητο τετελεσμένο και μετέφεραν την ελληνική απάντηση από τις δηλώσεις στην άσκηση δικαιωμάτων. Παραμένει όμως ενεργή διεκδίκηση των δύο συμβαλλόμενων μερών και δεν έχει ανακληθεί τυπικά.
Δεν προχώρησε οριοθέτηση. Η απουσία της δεν αναιρεί τις συμφωνίες με Ιταλία και Αίγυπτο, αλλά δείχνει ότι ορισμένα ζητήματα παραμένουν υψηλού ρίσκου.
Η επέκταση στο Ιόνιο δεν επεκτάθηκε στο Αιγαίο, όπου το γεωπολιτικό κόστος είναι πολύ διαφορετικό.
Η Ελλάδα αποκατέστησε επαφές τόσο με την Τρίπολη όσο και με τη Βεγγάζη και διεύρυνε την παρουσία της σε ενέργεια, επενδύσεις και μεταναστευτική συνεργασία. Δεν απέκτησε όμως επιρροή αντίστοιχη της μακρόχρονης στρατιωτικής και πολιτικής παρουσίας της Τουρκίας ούτε εξασφάλισε ακόμη συμφωνία οριοθέτησης.
Το 2020 οι δύο κυβερνήσεις ανακοίνωσαν συμφωνία να παραπέμψουν την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Έως το 2026 η ειδική συμφωνία παραπομπής δεν είχε ολοκληρωθεί, άρα πρόκειται για πολιτική δέσμευση και όχι ακόμη για δικαστική επίλυση.
Η ευρωπαϊκή πορεία της χώρας παρέμεινε συνδεδεμένη με την πλήρη εφαρμογή της συμφωνίας, ενώ η εκκρεμότητα κύρωσης των τριών μνημονίων συνεργασίας από την ελληνική Βουλή και οι κατά περιόδους εντάσεις γύρω από τη χρήση της συνταγματικής ονομασίας έδειξαν ότι η διμερής σχέση δεν είχε σταθεροποιηθεί πλήρως.
Συνηθισμένες απορίες
Η εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να εξαφανίσει μονομερώς τον αναθεωρητισμό άλλης χώρας. Μπορεί όμως να ενισχύσει τη νομική θέση, τις συμμαχίες και την αποτρεπτική ισχύ της Ελλάδας.
Επειδή κάθε θαλάσσια περιοχή έχει διαφορετικό γεωπολιτικό κόστος. Η επέκταση στο Ιόνιο ήταν άσκηση δικαιώματος σε περιοχή χαμηλότερης έντασης. Το Αιγαίο έχει διαφορετικές παραμέτρους.
Όχι απαραίτητα άμεσα. Δημιουργούν όμως νομική σαφήνεια και καλύτερες προϋποθέσεις για επενδύσεις, έρευνες και διεθνή επιχειρηματολογία.
Καμία συμφωνία δεν εξαφανίζει την ανάγκη εθνικής ισχύος και διπλωματίας. Αυξάνει όμως τη διασύνδεση συμφερόντων και το πολιτικό κόστος αδιαφορίας σε περίπτωση κρίσης.
Συνολική εικόνα
Η εξωτερική πολιτική της περιόδου 2019–2026 δεν μπορεί να αποτιμηθεί με βάση μία κρίση ή μία δήλωση. Η συνολική εικόνα περιλαμβάνει συμφωνίες θαλασσίων ζωνών, επέκταση χωρικών υδάτων στο Ιόνιο, ενίσχυση στρατηγικών σχέσεων με ΗΠΑ και Γαλλία, ενεργειακή διπλωματία στην Ανατολική Μεσόγειο και εκλογή της Ελλάδας στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Αυτό δεν σημαίνει ότι λύθηκαν όλα τα εθνικά ζητήματα. Το τουρκολιβυκό μνημόνιο, η ΑΟΖ με Κύπρο, η Λιβύη και οι ελληνοτουρκικές διαφορές παραμένουν ανοικτά. Ωστόσο, με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, η Ελλάδα βγήκε από την περίοδο αυτή με περισσότερα νομικά, διπλωματικά, ενεργειακά και αμυντικά εργαλεία από όσα είχε το 2019.
Στην τελική αποτίμηση πρέπει να συνυπολογιστούν επίσης η στρατηγική σχέση με τα ΗΑΕ, η θεσμοποίηση του ελληνοτουρκικού διαλόγου, ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός και οι εκκρεμότητες με Αλβανία και Βόρεια Μακεδονία. Η εικόνα είναι συνεπώς ενίσχυση εργαλείων και διαύλων, όχι οριστική επίλυση των βασικών διαφορών.
Πηγές και στοιχεία
Οι πηγές παρατίθενται με τη μορφή που χρησιμοποιήθηκαν στην ενότητα, ώστε να είναι σαφές τι τεκμηριώνει κάθε αναφορά.
- 01 Ministry of Foreign Affairs Ministry of Foreign Affairs, Greece elected non-permanent member of the UN Security Council for 2025–2026 greeceforunsc.mfa.gr
- 02 United Nations United Nations, Security Council election information and presidency rotation main.un.org
- 03 Greek Ministry of Foreign Affairs Greek Ministry of Foreign Affairs, statement after Greece–Egypt EEZ agreement, 2020 mfa.gr
- 04 UN Division for Ocean Affairs and the Law of the Sea UN Division for Ocean Affairs and the Law of the Sea, Greece–Egypt agreement text un.org
- 05 A. Marghelis A. Marghelis, maritime delimitation agreement Greece–Italy, 2021 hal.science
- 06 U.S. State Department U.S. State Department, Protocol of Amendment to the U.S.–Greece MDCA, 2021 state.gov
- 07 U.S. State Department U.S. State Department, Joint Statement on the U.S.–Greece Strategic Dialogue, 2024 state.gov
- 08 DSCA DSCA, Greece – F‑35 Joint Strike Fighter proposed sale dsca.mil
- 09 Ifri Ifri, The France–Greece Partnership: Beyond the Eastern Mediterranean, 2022 ifri.org
- 10 European Commission European Commission, Great Sea Interconnector overview ec.europa.eu
- 11 European Commission European Commission, GREGY high-voltage electrical interconnection ec.europa.eu
- 12 White House White House, U.S.–India Joint Leaders’ Statement and IMEC references, 2025 whitehouse.gov
- 13 Reuters Reuters, five nations elected to the UN Security Council, 2024 reuters.com
- 14Υπουργείο Εξωτερικών Διακήρυξη των Αθηνών για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, 7 Δεκεμβρίου 2023. mfa.gr
- 15Πρωθυπουργός της Ελλάδας Κοινή Διακήρυξη του 6ου Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας Ελλάδας–Τουρκίας, 11 Φεβρουαρίου 2026. primeminister.gr
- 16Υπουργείο Εξωτερικών Διμερείς σχέσεις Ελλάδας–Αλβανίας και συμφωνία του 2020 για παραπομπή της οριοθέτησης στο Διεθνές Δικαστήριο. mfa.gr
- 17Υπουργείο Εξωτερικών Ευρεία Στρατηγική Εταιρική Σχέση και συμφωνία εξωτερικής πολιτικής και άμυνας Ελλάδας–ΗΑΕ. mfa.gr
- 18Ελληνική Κυβέρνηση Έκδοση της Εθνικής Χωρικής Στρατηγικής και του πρώτου Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού, 16 Απριλίου 2025. government.gov.gr
- 19Υπουργείο Εξωτερικών Εφαρμογή της Συμφωνίας των Πρεσπών και χρήση της συνταγματικής ονομασίας της Βόρειας Μακεδονίας, 2025. mfa.gr
- 20Υπουργείο Εξωτερικών Ελληνοτουρκική θετική ατζέντα, 15 συμφωνίες του 2023 και εννέα γύροι διαβουλεύσεων έως το 2026. mfa.gr
- 21Πρωθυπουργός της Ελλάδας Υπογραφή τεσσάρων συμβάσεων παραχώρησης Chevron–HELLENiQ ENERGY νοτίως Πελοποννήσου και Κρήτης· αύξηση της ερευνητικής έκτασης από 48.000 σε 94.000 km². primeminister.gr
- 22Υπουργείο Εξωτερικών Επισκέψεις του Υπουργού Εξωτερικών σε Βεγγάζη και Τρίπολη τον Ιούλιο 2025. mfa.gr
- 23Υπουργείο Εξωτερικών Συνάντηση με Belgasem Haftar: ενέργεια, επενδύσεις, μεταφορές, επιχειρηματική αποστολή και εκπαίδευση λιβυκής ακτοφυλακής, Σεπτέμβριος 2025. mfa.gr
- 24Υπουργείο Εξωτερικών Ελληνική θέση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, τα θαλάσσια οικόπεδα και την ετοιμότητα διαπραγμάτευσης οριοθέτησης με τη Λιβύη. mfa.gr